Kös oyunu nasıl oynanır?

Oyunun amacı nedir?

Kös iki takım arasında oynanır. Her takımın on eri vardır ve amaç rakibin bütün erlerini yemektir. Bir takım ancak rakibin on erinin tamamını yediğinde kazanır — kısmi üstünlük oyunu bitirmez.

Tahta ve erler

Tahtada dört paralel sıra ve her sırada on delik, toplamda kırk delik bulunur. Dıştaki iki sıra takımların evleridir: bir takımın kendi evi, diğerinin rakip evidir. Ortadaki iki sıra ise her iki takımın ortak dolaşım yoludur.

Oyun başında bütün erler kendi evlerindedir; hiçbir er orta yolda başlamaz. Aynı takımın iki eri aynı delikte bulunamaz. Rakip erle aynı deliğe ancak onu yiyerek gelinir.

Kös atışı ve sonuçları

Bir atış, dört tahta çubuğun kaçının açık kaçının kapalı yüzüyle geldiğine göre değerlendirilir. Açık çubuğun atış içindeki sırası ya da konumu sonucu değiştirmez; yalnızca sayısı önemlidir.

Oyuna adını veren sonuç, dört çubuktan üçünün kapalı birinin açık gelmesidir: Kös.

Ek atış nasıl kazanılır?

Kös, Ak Dört ve Altı her gelişinde bir ek atış kazandırır. Rakip er yemek ek atış kazandırmaz. Ek atış hakkı, çıkan sonucun o an herhangi bir erde kullanılabilir olup olmamasından bağımsızdır: sonuç hiçbir ere uygulanamasa bile ek atış yine yapılır.

Oyuncu önce ana atışı, ardından ek atışların tamamını yapar. Hareket kararları ancak bütün atış zinciri bittikten ve masadaki bütün sonuçlar görüldükten sonra verilir.

Haklar nasıl kullanılır?

• Her fiziksel atış, kendi değeriyle ayrı bir hareket hakkıdır. Sonuçlar tek bir bölünebilir toplama dönüşmez.
• Ayrı haklar istenen sırada kullanılabilir. Altı ve ardından Üçülünç atıldıysa önce Üçülünç oynanabilir.
• Birden fazla hak aynı ere art arda uygulanabilir; her uygulamadan sonra tahtadaki durum yeniden değerlendirilir.

Kös neden bu kadar önemli?

Kös yalnızca bir adımlık bir hareket hakkı değildir; evlerle orta yol arasındaki bütün sınırların anahtarıdır. Bir er aşağıdaki geçişlerin hiçbirini Kös olmadan yapamaz:

• Kendi evinden orta yola çıkmak
• Rakip evine girmek
• Rakip evinden orta yola çıkmak
• Kendi evine geri girmek
• Kendi evindeki turunu bitirip yeniden orta yola çıkmak

Kös sınırı tek adımda geçer: er karşı taraftaki ilk deliğe yerleşir, ayrıca bir normal adım gerekmez. O ilk delikte rakip bir er varsa Kös ile giren er onu yer.

Normal bir sonuç ev sınırını aşamaz. Er sınıra iki delik uzaktayken İkilinç gelse bile sınırın ötesine geçemez; önce bir Kös ile sınır deliğine, sonraki bir Kös ile sınırın öbür tarafına geçer. Ev içindeki delikler ise Kös gerektirmeden, normal atış değerleriyle geçilir.

Hareket kuralları

• Normal harekette erlerin üzerinden atlanamaz: hedefe kadar geçilen bütün deliklerin boş olması gerekir.
• Hedef delik kendi erinle doluysa o hareket yapılamaz.
• Oyuncu çıkan değerin tamamını kullanmak zorunda değildir.
• Legal bir hareketi olsa bile oyuncu hareketten tamamen vazgeçebilir.
• Hiç legal hamle yoksa oyuncu hareket yapmaz; oyun bunun dışında bir ceza uygulamadan sürer.

Rakip er nasıl yenir?

Bir rakip er, ancak bulunduğu deliğe tam gelinerek yenir — üzerinden geçmek ya da yakınına inmek yetmez. Yenen er tahtadan kaldırılır ve hareket eden er onun deliğini alır.

Normal yeme için ayrıca Kös gerekmez. Ancak hedefe ulaşmak bir ev sınırını geçiyorsa o sınırın Kös koşulu geçerli kalır. Yeme, ek atış kazandırmaz.

Rakip evinde toplu hareket

Rakip evinin içinde, normal rota hareketine ek olarak özel bir toplu hareket vardır. Aynı takımın erleri rakip evinde boşluk bırakmadan yan yana dizildiğinde, en arkadaki er önündeki bütün takım arkadaşlarının üzerinden atlayarak en öndeki erin hemen önündeki deliğe yerleşir.

Bu hareket, oyunun "üzerinden atlanamaz" kuralının belgelenmiş tek istisnasıdır ve yalnızca erler rakip evinin içindeyken geçerlidir. Erler rakip evinden çıktıktan sonra orta yolda normal kurallar işler.

Hangi atış sonuçlarının bu harekette kullanılabileceği iki koşula birlikte bağlıdır: takımın tarih boyunca rakip eve kaç er sokmuş olduğu ve o anda kaç erin yan yana durduğu. İkisinin de yeterli olması gerekir.

Rakip eve giren er sayısı tarihsel ve kalıcıdır: bir er rakip evinden sonradan çıksa ya da yense bile bu sayı azalmaz.

Kullanılan sonuç ne olursa olsun toplu hareket yalnızca bir delik ilerler — Kös de Üçülünç de aynı bir deliklik dönüşü üretir — ve o hareket hakkının tamamını tüketir. Hedef delik boşsa er oraya yerleşir, rakip varsa onu yer.

Bu hareketin yereldeki adı henüz doğrulanmadı. Kural doğrulanmıştır, adı değil.

Eşli oyun nasıl işler?

Eşli oyunda iki takım ve takım başına iki katılımcı bulunur. Takımın on eri iki eş tarafından ortak kullanılır.

Her katılımcının oyuna girebilmesi için en az bir kez Kös atmış olması gerekir. Henüz Kös atmamış bir katılımcının diğer sonuçları er hareketi üretmez. Eşlerden biri Kös atmış diğeri atmamışsa, takım kilitlenmez: açılan eş ortak erlerle normal biçimde oynamayı sürdürür.

Açılmamış bir katılımcının attığı Ak Dört ve Altı, harekete dönüşmese bile ek atış üretmeye devam eder. Aynı zincir içinde daha sonra Kös gelirse katılımcı açılır ve Kös'ten önce biriken sonuçlar da hareket için kullanılabilir. Zincir Kös gelmeden biterse o zincirdeki bütün haklar yanar.